นายเหนือหัว

นายของตน คนที่หนึ่ง คือท้องปาก

ยามท่านอยากท่านเรียกร้องต้องรีบหา

มาป้อนท่าน ให้ทัน แก่เวลา

ท่านชื่อว่า “นายกิน” เก่งสิ้นดี  

นายของตน คนที่สอง คือเนื้อหนัง

ท่านไม่ฟัง เสียงใคร ใฝ่เสียดสี

แต่ในเรื่อง นุ่มเนื้อ เหยื่อโลกีย์

ชื่อท่านมี ว่า”นายกาม” ตะกลามจริง

นายของตน คนที่สาม คือหูหัว

เฝ้ายกตัว เรื่อยไป คล้ายผีสิง

ทั้งยกหาง แกว่งไกว ไวกว่าลิง

มีชื่อพริ้งว่านายเกียรติใครเกลียดเอยฯ

มัวแต่สร้างมาร

มารจะมี เมื่ออยากดี หรืออยากได้

แม้อยากตาย ก็ยังมี พิลึกเหลือ

เพราะความยึดแห่งตัวฉันมันเหลือเฟือ

ไม่มีเรื้อ เรื่องความอยาก มากประการ

ถ้าไม่อยาก ได้อะไร เป็นอะไร

มารจะมี ได้ไฉน ลองกล่าวขาน

อย่าอยากอะไร ที่เป็นไป ด้วยอัญญาณ

จะไม่เกิด มีมาร ขึ้นมาเลย

คิดพูดทำ ทุกอย่าง ด้วยปัญญา

ไม่ต้องมี ตัญหา หนาท่านเอ๋ย

อย่ามีอยาก จะเย็นดี กว่าที่เคย

มารไหนเว้ย จะเกิดได้ ไม่เห็นทางฯ  

โลกอนิจจัง

ตามธรรมดาถ้าไม่มีความเปลี่ยนแปลง

มาบังแฝง คนจะเบื่อ จนเหลือที่

จะเป็นคน ทนอยู่ ในโลกนี้

หนักเข้ามี แต่อยาก จะดับไป  

ดับจากโลก เพราะโลก มันน่าชัง

แต่ใครบ้าง รู้สึก เช่นนี้ได้

เพราะโลกมี อนิจจัง บังเอาไว้

คนเราใช้ อนิจจัง ขังตัวเองฯ  

ชาตินี้ ชาติหน้า(ต่อ)

อบายมุข คืออะไร?

ทีนี้ เรามาคิดดูกันใหม่ ว่า อะไรบ้างที่จะต้องนึก เกี่ยวกับเรื่องนี้ ในฝ่ายชั่ว
ฝ่ายเป็นทุกข์ จะนึกถึง สิ่งที่เรียกว่า อบาย คือ ความทุกข์ หรือ ความเสื่อม
ความไม่เจริญ ความทรมาน จำแนกเป็น นรก สัตว์เดรัจฉาน เปรต อสุรกาย
ความรู้ที่ได้มาจาก ภาพเขียน บนฝาผนังโบสถ์ ล้วนแต่แสดงว่า ตายเน่าเข้า
โลง ไปแล้ว จึงจะเป็นนรก เดียรัจฉาน เปรต อสุรกาย อย่างใดอย่างหนึ่ง นั้น
มันเป็น เรื่องทางร่างกาย เกี่ยวกับ ความเกิด ทางร่างกาย อยู่ไกล เป็นวิสัยของ
คนโง่ คนโง่ที่ต้องขู่ ต้องหลอก ด้วยเรื่องอย่างนี้ จึงจะเชื่อ จึงจะยอมทำความ
ดี นี้เป็นคนโง่ คนฉลาด ไม่ต้องถูกขู่ ถูกหลอกเช่นนั้น ชี้ให้เห็นได้ว่า มันอยู่ใกล้ๆ
กำลังจะมา ให้ระวังให้ดี

ข้อนี้หมายความว่า นรกนั้น คือความร้อนใจเหมือนไฟเผา จะเป็นนรก
ชนิดไหนก็ต้องมีความหมายอย่างนี้ทั้งนั้น ถ้าไม่ใช่อย่างนี้ แล้วไม่ใช่นรก
เมื่อใดจะมีความร้อนใจ อย่างไฟเผาแล้ว ให้รู้เถอะว่า นั่นแหละจะตกนรกและเมื่อ
ใดได้ร้อนใจ เข้าแล้ว นั่นแหละ เป็นการตกนรกแล้ว จะร้อนใจ ด้วยเหตุใดก็ตาม
กระทำความชั่ว หรือว่า เพราะ สิ่งต่างๆ ไม่เป็นไป ตามความต้องการ ก็ตามความ
ร้อนใจ ที่สุมเผา เหมือนกับไฟ ก็ต้องเรียกว่า นรก เช่น คู่ครองไม่ซื่อสัตย์ มีความ
ร้อนใจ เป็นไฟเผา อย่างนี้ ก็เป็นนรกชนิดหนึ่ง ทำผิดกลัวอยู่ ร้อนใจเป็นไฟเผา
อย่างนี้ ก็เป็นนรกชนิดหนึ่ง เหมือนข้อความในคัมภีร์ ที่กล่าวได้ว่า มี นรก อยู่
หลายชนิด ๑๘ ชนิดคืออะไร แล้วก็ไปคิดเอาเอง มันมีอยู่ต่างๆ กัน 

อบายที่ ๑ คือ นรก ความหมายของนรกที่แท้จริง คือ ร้อนใจ เหมือน
ไฟเผา แม้จะถูกจับไปต้มไปแกง ถ้าไม่เป็นทุกข์ เดือดร้อน มันก็ไม่ใช่นรก ถ้า
ร้อนใจเป็นไฟเผาแล้ว แม้อยู่ที่นี่ นั่งอยู่ที่นี่เฉยๆ มันก็เป็นนรก ร้อนใจเมื่อไร
ก็เป็นนรก เมื่อนั้น เพราะฉะนั้น วันหนึ่ง อาจจะตกนรกได้ หลายหน เพราะว่า
มันเกิดหลายชาติ มันมีการรับผล หลายๆ ชาติ

อบายที่ ๒ คือ เดียรัจฉาน เป็นเดียรัจฉานได้เมื่อมีความคิดอย่างสัตว์
เดียรัจฉาน คนนี่แหละ มีความคิด อย่างเดียรัจฉาน เมื่อไร ก็เกิดเป็น
สัตว์เดียรัจฉานเมื่อนั้น ความหมายของสัตว์เดียรัจฉาน คือ ความ
โง่, เมื่อใดมีความโง่ อย่างไม่น่าเชื่อ เมื่อนั้น เป็นสัตว์เดียรัจฉานแล้ว,
เกิดเป็นสัตว์เดียรัจฉานแล้ว จงระวังให้ดีๆ เมื่อใดมีความโง่ อย่างไม่
น่าจะโง่ โง่อย่างดักดาน ก็เป็น สัตว์เดียรัจฉาน ขึ้นมา วันหนึ่ง อาจจะ
เกิดเป็นสัตว์เดียรัจฉานได้หลายหน ก็ได้ ที่นี่และเดี๋ยวนี้ และใกล้ๆ นี่เอง

อบายที่ ๓ คือ เปรต นี้มีความหมาย เป็นความหิว คอแห้ง อยู่เสมอ
อยากจะเป็นนักปราชญ์ อยากจะเป็นบัณฑิตมีชื่อเสียง ด้วยความหิวกระหาย
คอแห้งอยู่เสมอ ก็คือ เป็นเปรตชนิดหนึ่ง ด้วยเหมือนกัน อยากในเรื่องเงิน
เรื่องทอง เรื่องข้าวของ กามารมณ์ หิวกระหาย จนคอแห้งอยู่เสมอ ก็เป็น
เปรตชนิดหนึ่ง ด้วยเหมือนกัน, เพราะมีอาการเหมือนกับว่า ท้องเท่าภูเขา
ปากเท่ารูเข็ม, มันสนอง ความอยากได้ไม่ทัน, มันจึงต้องหิว เหมือนจะ
ขาดใจ อยู่เสมอ เมื่อใด ใครมีอาการอย่างนี้ เมื่อนั้น คนนั้น ก็เป็นเปรตแล้ว
วันหนึ่ง อาจจะเป็นเปรตได้ หลายหนก็ได้.

อบายที่ ๔ อันสุดท้าย คือ อสุรกาย หมายถึง ความขลาด ความกลัว
อย่างไม่น่าเชื่อมีเรื่องที่ให้กลัวมาก สำหรับคนเรา นับตั้งแต่กลัวจิ้งจกตุ๊กแก
นั่นแหละ คิดดูเถอะว่า มันเป็นความกลัว ที่ไม่น่าจะกลัว กลัวอย่างโง่เขลา
มากมายไปเท่าไร คนโตๆ แล้วก็ยังกลัว ผู้หญิงก็กลัว ผู้ชายก็กลัว กลัวจะเสีย
นั่น กลัวจะเสียนี่ ไม่กล้าเข้ามาวัด ไม่กล้าเข้ามา สนใจพุทธศาสนา กลัวว่า จะ
สูญเสีย ความสนุกสนาน เอร็ดอร่อย ทางเนื้อหนัง เหมือนที่เป็นกันโดยมาก
มีเงินก็มาก มีอะไรก็มาก แต่แล้ว ก็ยังกลัว ต่อการที่จะเข้ามา สนใจในธรรมะ
โดยกลัวว่า มันจะจืดชืด มันจะแห้งแล้ง เกินไป. นี้คือ ความกลัว อย่างโง่เขลา
ที่สุด เรียกว่า กลัวนิพพาน ว่า นิพพานนั้นจะแห้งแล้งเกินไป คนโง่เป็นอันมาก
กลัวความว่าง ไม่เข้าใจความว่าง ไม่กล้าจะเข้าใจความว่าง ในฐานะเป็นสิ่งที่
พึงปรารถนา ก็เลยเกียดกันออกไปเสียไกลทีเดียว ไม่ให้เข้ามาใกล้ตัว เพราะ
ความโง่ ความโง่ทั้งหมดนี้ เรียกว่า อสุรกาย เมื่อใดมีความโง่ อย่างนี้แล้ว
เมื่อนั้น ก็มีความเป็นอสุรกาย

ทบทวนสั้นๆ ว่า ความร้อนใจเป็นนรก ความโง่เป็นสัตว์เดียรัจฉาน
ความหิวเป็นเปรต ความกลัวเป็นอสุรกาย มีอยู่ใกล้ๆนี้ ตกลงไปในอบาย
นี้ เมื่อไรก็ได้ ถ้าไม่เชื่อ ลองไปทำดู ตามที่พระพุทธองค์ ตรัสเรียกว่า อบายมุข
เช่น การดื่มน้ำเหล้า การเล่นการพนัน หรืออะไรก็ตาม ที่พระพุทธองค์ ตรัสว่า
เป็น อบายมุข คือ ปากทางแห่งอบาย ถ้าเสียขึ้นมา ก็ร้อนใจเป็นไฟเผา มันก็ตก
นรก ขณะเล่นการพนันอยู่นั้น มีความหิว อย่างเปรต ตลอดเวลา และมีความโง่
ดักดาน ที่ไปเล่นการพนัน ด้วยหวังว่า มันจะนำมา ซึ่งโชคดี อย่างนี้ เห็นได้ชัด
ทีเดียวว่า มันเป็นอบายมุข  คือ ปากทางแห่งอบาย ไปเล่นเข้า ก็ตกอบาย อย่าง
นั้นทีอย่างโน้นที ตลอดเวลาที่เล่นการพนัน อบายมุขอย่างไหนก็มีลักษณะอย่าง
นี้ทั้งนั้น จึงเรียกว่า อบาย สมตามที่พระพุทธองค์ได้ตรัสไว้ว่า เป็นอบายมุข

ทีนี้ เรามาคิดดูว่า อบายมุข ของพระพุทธองค์ นั้น เป็นอย่างไรกันแน่ ผมคิดว่า
ต้องเป็นเรื่องของคนฉลาด เรื่องอบายของคนโง่เขลา ถึงต่อตายเข้าโลงไปแล้ว
นั้น มันมีมาแล้วก่อนพุทธกาล เขาพูดกันเกร่อไปหมดแล้ว ตั้งแต่ก่อนพุทธกาล
พระพุทธองค์ ก็ต้องทรงฉลาดกว่านั้น ต้องพูดเรื่องจริงกว่านั้น ต้องเป็น
practical ยิ่งกว่าใดๆ หมด, ทั้งในการที่จะรู้ ทั้งในทางที่จะทำ ทั้งในทาง
ที่จะ ได้รับผลของการกระทำ เพราะฉะนั้น จึงเข้าใจว่า ต้องเป็นเรื่องที่ มอง
เห็นชัด เป็นสันทิฎฐิโก เป็นปัจจัตตัง เป็นอย่างนี้ เรื่องอบาย ของพระพุทธเจ้า
ต้องเป็นอย่างนี้ ทีนี้ เราจะไม่เถียงกัน ในปมอื่น ในแง่อื่น เราจะเถียงกันว่า
หลักเกณฑ์อันไหน ปฏิบัติได้ หลักเกณฑ์อันไหน เป็นประโยชน์ที่สุด ถ้าเอา
หลักเกณฑ์อันนี้ มากล่าว มายึดถือ ก็จะต้องกล่าวว่า เรื่องอบายที่เห็นชัดๆ
อยู่ใกล้ๆตัวนี้ เป็นเรื่องที่ ถูกต้องที่สุด

ต่อไปอีก เราจะมองเห็นต่อไปว่า ถ้าเราไม่ตกอบายชนิดใกล้ๆนี้แล้ว อบาย
ต่อตายแล้ว เป็นไม่ตกแน่นอน เพราะฉะนั้น ปัดทิ้งไปเลยก็ได้ ระวังแต่อย่า
ให้ตกอบายที่นี่และเดี๋ยวนี้ อย่าให้มีอาการเป็นนรก เดียรัจฉาน เปรต อสุรกาย
ที่นี่และเดี๋ยวนี้แล้ว เป็นไม่มีตกอบายต่อไป, อีกต่อไป. เพราะฉะนั้น จึงเชื่อว่า
พระพุทธองค์ คงจะสอนในข้อนี้ อย่างนี้มากกว่า แต่คนไม่เข้าใจ เพราะโง่
เกินไป ตามวิสัยของคนโง่ ชอบของไกล จึงไม่สามารถ จะได้รับสิ่งใด เป็น
ส่วนใหญ่. คนฉลาด ต้องเอาที่เห็นอยู่ และที่กระทำได้ หรือที่ใกล้ๆ ที่อยู่ใน
วิสัย แห่งการบังคับควบคุม.

เมื่อบังคับควบคุมตนเอง ไม่ให้ตก อบายทั้งสี่ประการ ในทำนองนี้ได้แล้ว
ก็เรียกว่า ปลอดภัย ไม่ว่า จะเข้าใจคำว่า ชาติ, ชาตินี้, ชาติหน้า ก็ตาม, ใน
ลักษณะไหน เป็นการปลอดภัยทั้งนั้น ดังนั้น จึงอยากจะให้พวกเรา นักศึกษา
ธรรมฑูต สนใจเรื่องนี้ ให้มากเป็นพิเศษ ด้วยเรื่องหนึ่ง เพราะเป็นเรื่อง ที่จะ
ต้องไปสอน และ จะต้องเผชิญกันเข้ากับ ปัญหาที่หนักแน่น และคมคาย เต็ม
ไปด้วยเหตุผล อย่าได้ไปจำนน ห้าแต้ม ให้แก่ตัวเอง แล้วพลอยทำให้ พระ
พุทธศาสนาเสื่อมเสีย ไปด้วย เพราะว่า สอนไม่ถูกตามที่เป็นจริง ตามหลัก
เกณฑ์ ของพระพุทธศาสนา ในเรื่องอันเกี่ยวกับ ชาตินี้ หรือ ชาติหน้า.  (มีต่อ..)

คำบรรยายธรรม "อบรมพระธรรมฑูต" ๒๕๑๐ โดย "พุทธทาสภิกขุ" คัดจาก หนังสือ ดอกโมกข์ รายตรีมาส ปีที่ ๑ ฉบับที่ ๒ สิงหาคม - ตุลาคม ๒๕๔๒